Yazı Detayı
06 Şubat 2021 - Cumartesi 18:25 Bu yazı 240 kez okundu
 
Cam Tavan Sendromu
Cüneyt KÖŞE - Tüketici Köşesi
tuketicihareketidernegi@gmail.com
 
 

''Bir şeyin imkânsız olduğuna inanırsanız, aklınız bunun neden
imkânsız olduğunu size ispatlamak üzere çalışmaya başlar. Ama bir şeyi
yapabileceğinize inandığınızda, gerçekten inandığınızda, aklınız yapmak
üzere çözümler bulma konusunda size yardım etmek için çalışmaya başlar"
Dr. David J. Schwartz


Bir köpek balığı aç halde bir akvaryuma konulur. Köpek balığı akvaryumun her yerinde yüzebilmektedir. Avlayacağı bir şeyler aramaktadır. Sonra akvaryuma küçük bir balık konur. Köpekbalığı küçük balığı yemek için hemen harekete geçer. Çünkü açtır (motivasyon), küçük balığı yiye bileceğine inanamaktadır  (özgüven) ve küçük balığı yemenin kendi ellerinde (kontrol) olduğunu düşünmektedir.
Küçük balığı yemek için ilk saldırısında kafasını ne olduğunu algılayamadığı sert bir şeye çarparak şok geçirir. Çünkü bilim adamları küçük balık ile köpekbalığının arasına cam bir bölme yerleştirerek onları ayırmışlardır! Köpebalığı ‘balık aklıyla’ düşündüğünden camı görememekte ama kafasını çarptığında camı algılamaktadır.
Sonra bir daha dener, yine kafasını cama çarpar. Bir daha dener tekrardan aynı şeyi yaşar. Tanımlayamadığı bir şey hedefine ulaşmasına ´engel´ olmaktadır. Yaklaşık 48 saat sonra köpekbalığı küçük balığı yemek için uğraşmayı bırakır. Evrensel,´Büyük balık küçük balığı yer,´kuralı, işlememektedir. Büyük balık depresyona girmiş gibidir. Çaba harcamayı bırakmıştır. Çünkü ne yaparsa yapsın o küçük balığı yiyemeyeceğine inanmıştır.
Deneyin ikinci aşamasına geçildiğinde araştırmacılar aradaki cam bölmeyi kaldırır. Artık köpekbalığı isterse küçük balığı yiyebilecektir. Önünde hiçbir engel bulunmamaktadır. Çok da açtır!
Araştırma ekibi neler olacağını beklemeye başlar. Şaşırma sırası bilim adamlarındadır. Çünkü köpek balığı küçük balığı yemek için hiçbir şey yapmaz! Küçük balığı kovalayıp büyük balığın alanına geçirirler ama yine de yemek için hiçbir hamle yapmaz.
Sonuç çok dramatiktir, büyük balık açlıktan ölmek üzere olmasına rağmen yine de küçük balığı yememiştir.
Köpek balığı küçük balığı neden yemedi? ‘Aç ama gururlu’ olduğu için mi?
Bilim adamları köpekbalığının içine düştüğü ruh durumuna ´öğrenilmiş çaresizlik´demektedir. Öğrenilmiş çaresizlik, bir canlının defalarca denediği halde istediği sonucu alamaması durumunda, bir sonraki denemesinde başarısız olacağını beklemesinden dolayı, deneme cesaretini kaybetip hiç bir şey yapmaması halidir.
Bu hale öğrenilmiş başarısızlık da diyebiliriz. Köpekbalığı geçmişteki denemelerinde başarısız olunca, gelecekteki denemelerinde de başarısız olacağını öğrenmiştir. Bu durum bize milyarlarca insanın neden başarısızlık halinde yaşadığı halde başarılı olmak için hiçbir şey yapmadığını açıklıyor.
Öğrenilmiş çaresizlik bir daha deneme cesaretini kaybetmektir. Sürekli başarısızlık korkusuyla hareket etmektir. Kendine olan güveninin ´başarabilirim´inancını kaybetmektir. Öğrenilmiş çaresizlik zihne takılı bir piskolojik kelepçedir.

……

Bilim adamları pirelerin farklı yükseklikte zıplayabildiklerini görürler.  Birkaçını toplayıp 30 cm yüksekliğindeki bir cam fanusun içine koyarlar.  Metal zemin ısıtılır. Sıcaktan rahatsız olan pireler zıplayarak kaçmaya çalışırlar ama başlarını tavandaki cama çarparak düşerler. Zemin de sıcak
olduğu için tekrar zıplarlar, tekrar başlarını cama vururlar.  Pireler camın ne olduğunu bilmediklerin den, kendilerini neyin engellediğini anlamakta zorluk çekerler. Defalarca kafalarını cama vuran pireler sonunda o zeminde 30 santimden fazla zıpla(ya)mamayı öğrenirler.  Artık hepsinin 30 cm zıpladığı görülünce deneyin ikinci aşamasına geçilir ve tavandaki cam kaldırılır. Zemin tekrar ısıtılır. Tüm pireler eşit yükseklikte, 30 cm zıplarlar! Üzerlerinde cam engeli yoktur, daha yükseğe zıplama imkânları vardır ama buna hiç cesaret edemezler. Kafalarını cama vura vura öğrendikleri bu sınırlayıcı 'hayat dersi'ne sadık halde yaşarlar. Pirelerin isterlerse kaçma imkânları vardır ama kaçamazlar. Çünkü engel artık zihinlerindedir. Onları sınırlayan dış engel (cam)  kalkmıştır ama kafalarındaki iç engel (burada 30cm'den fazla zıplanamaz inancı) varlığını sürdürmektedir. Bu deney canlıların neyi aşamayacaklarını nasıl öğrendiklerini göstermektedir.

Bu pirelerin yaşadıklarına 'cam tavan sendromu' denir. Bir insanın gelebileceğine inandığı en üst nokta, onun cam tavanıdır. Cam tavanınız hayallerinizin tavan yüksekliğini gösterir. İnsan inandığına denktir. Yapabileceğini düşündüğü kadardır.

Sağlıklı ve sorunsuz günler dileğiyle..

 
Etiketler: Cam, Tavan, Sendromu,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
19 Temmuz 2021
Paket Tur
38 Okunma.
08 Temmuz 2021
Yenilenmiş Ürünlerle İlgili Haklarınızı Biliyor Musunuz?
77 Okunma.
18 Haziran 2021
Sorun Yanıtlayalım
134 Okunma.
07 Haziran 2021
Pandemi Günlerinin Değişmeyen Sorunu; MESAFELİ SATIŞLAR
154 Okunma.
17 Mayıs 2021
Sorun Yanıtlayalım
186 Okunma.
04 Mayıs 2021
Sorun Yanıtlayalım
251 Okunma.
27 Nisan 2021
Şikâyetlerinizi Nereye Yazacağınızı Biliyor Muydunuz?
289 Okunma.
25 Mart 2021
Meğer Balıklar Da Fark Edilebilirmiş
1942 Okunma.
05 Mart 2021
Bilinçli Tüketiciden Söz Edilirken Gerçekte Kastedilen Nedir?
1819 Okunma.
16 Şubat 2021
Bana Bir Masal Anlat Baba İçinde Bakkalımız Olsun :(
1328 Okunma.
22 Ocak 2021
Sizin De Hayat Amacınız Deniz Yıldızı Kurtarmak (*) Mıydı?
404 Okunma.
10 Ocak 2021
Ayıplı Mal Ve Hizmetlerle Karşılaştığımızda Neler Yapabileceğimizi Biliyor Musunuz? - 2
407 Okunma.
27 Aralık 2020
Ayıplı Mal Ve Hizmetlerle Karşılaştığımızda Neler Yapabileceğimizi Biliyor Musunuz? - 1
446 Okunma.
12 Kasım 2020
Haklarımızı Biliyor Muyuz? (II)
2443 Okunma.
26 Ekim 2020
Haklarımızı Biliyor Muyuz?
633 Okunma.
22 Ekim 2020
Çizdim De Oynamıyorum!
575 Okunma.
03 Ekim 2020
Uzaktan Satışlar
495 Okunma.
14 Eylül 2020
Sadece Beş Dakikanızı Ayırıp, Anketimi Doldurur Musunuz?
647 Okunma.
21 Ağustos 2020
Ah Şu Plastik Paradan Çektiklerimiz!
725 Okunma.
26 Temmuz 2020
Sayılar Tüketici Bilincinin Arttığını İşaret Ediyor..
557 Okunma.
10 Temmuz 2020
Abonelik Sözleşmeleriyle İlgili Bilmemiz Gereken Her Şey
649 Okunma.
23 Haziran 2020
..And Yellow Card Goes To PTT(*)
1091 Okunma.
15 Haziran 2020
Snob* Etkisi
485 Okunma.
23 Mayıs 2020
Pandemi Günlerinde Yurtdışından Yemek Siparişi Verilmeli Mi?
802 Okunma.
15 Mayıs 2020
Chivas Regal Etkisi
1423 Okunma.
05 Mayıs 2020
Tüketicinin, Korona Günlüğü
1322 Okunma.
16 Nisan 2020
Bankalar da Taşın Altına, Elini Koymalıdır
632 Okunma.
03 Nisan 2020
AMA PARASINI ÖDEMİŞTİM...
944 Okunma.
16 Mart 2020
Corona’nın Öğrettikleri
742 Okunma.
05 Mart 2020
Dikkat Bu Bir Soygundur!
718 Okunma.
23 Şubat 2020
Tüketici Hakları Haftası
1559 Okunma.
25 Ocak 2020
PİRAMİTE GİRİLİR Mİ?
655 Okunma.
27 Aralık 2019
KANDIRILMAK, KADERİMİZ Mİ?
756 Okunma.
17 Aralık 2019
Daha Bilinçli Tüketiciler Olmak İçin El Ele Veriyoruz
617 Okunma.
19 Kasım 2019
GECİKMİŞ YANITLAR
878 Okunma.
04 Kasım 2019
BİRLİKTEN GÜÇ DOĞAR
783 Okunma.
23 Ekim 2019
Sosyal Medyada Gördüğümüz Reklamlara Ne Kadar Güvenmeliyiz
847 Okunma.
08 Ekim 2019
YENİ SİGORTA YAPTIRDIĞINIZ ARACINIZI, SATARSANIZ..
1188 Okunma.
23 Ağustos 2019
İmzalamadan Önce, Mutlaka İyice Okuyunuz!
1166 Okunma.
10 Ağustos 2019
“BAYRAMDA KURBAN SİZ OLMAYIN!”
881 Okunma.
28 Temmuz 2019
Bana Olmaz Demeyin, Haklarınızı Öğrenmekten Vazgeçmeyin!
964 Okunma.
03 Haziran 2019
Bayram Öncesi Tüketicilerin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar
987 Okunma.
22 Mayıs 2019
Ayıplı Mal ve Hizmetler Konusunda Neler Yapabiliriz?
933 Okunma.
09 Mayıs 2019
Bilinçli Tüketicinin, Bilmesi Gerekenler
978 Okunma.
23 Nisan 2019
Böyle Anakucağı, Olmaz Olsun!
1049 Okunma.
15 Nisan 2019
YOLCU OLARAK, HAKLARIMIZIN FARKINDA MIYIZ?
970 Okunma.
03 Nisan 2019
İNSANLAR İYİ ŞEYLERE LAYIKTIR!
917 Okunma.
28 Mart 2019
HANGİ BEDELLERİ ÖDÜYORUZ
1307 Okunma.
18 Mart 2019
Seyit Onbaşının Bilinmeyen Öyküsü
835 Okunma.
05 Mart 2019
İlaçla Da, İlaçsız Da Olmak Üzerine..
759 Okunma.
05 Mart 2019
Sorun Yanıtlayalım
879 Okunma.
31 Ocak 2019
Kısa Kısa
1571 Okunma.
13 Ocak 2019
POŞETTE, DOĞRU BİLİNEN ÜÇ YANLIŞ
1119 Okunma.
03 Ocak 2019
Sorun Yanıtlayalım
1047 Okunma.
14 Aralık 2018
Aracınızın Değer Kaybı Hesaplaması Konusunda Bilmek İstediğiniz Her şey
1120 Okunma.
07 Aralık 2018
YENİ TREND (!) DOLANDIRICILIKLAR..
1018 Okunma.
20 Kasım 2018
Bilinçli Tüketiciliğin Neresindeyiz?
1185 Okunma.
20 Kasım 2018
FİYAT ETİKETLERİ
886 Okunma.
27 Ekim 2018
12 MİLYAR CEZA, KAPIDA
976 Okunma.
09 Ekim 2018
Cebren(!) Mülk Konusunda Çaresiz Değilsiniz!
993 Okunma.
Haber Yazılımı